10 Lip 2011

Myślę od kilku dni o Tadeuszu Borowskim. Rozmawiałem o nim ze znajomymi. Zastanawialiśmy się jak powinien być  upamiętniony w naszym mieście ten więzień Auschwitz nr 119 198 i jeden z największych pisarzy XX wieku. I jego rodzina. W Olsztynie mieszkali od 1945 roku do swej śmierci: brat pisarza Juliusz (1919-1987), ojciec Stanisław (1890-1966) oraz matka Teofila. Pamiętam bardzo dobrze panią Teofilę. Po śmierci synów i męża jej mieszkanie było salonem towarzyskim Olsztyna w którym można było spotkać historyka naszego miasta dr. Andrzeja Wakara, historyka medycyny i lekarza dr. Andrzeja Skrobackiego i pisarza Klemensa Oleksika. Podczas tych spotkań pani Teofila zdecydowała, że archiwum rodzinne wraz z listami Tadeusza Borowskiego trafi do Biblioteki Narodowej w Warszawie. Pani Teofila zmarła 18 stycznia 1993 roku w wieku 95 lat. Do trumny kazała włożyć swoje okulary i kosmyk kruczoczarnych włosów Tadeusza. Pamiętam jej słowa, jak mówi z czułością: „Tadziunio urodził się 12 listopada (1922 roku) między 4 a 6 rano. Z soboty na niedzielę. Taki śliczny chłopaczek. W czepeczku.” Juliusz przybył do Olsztyna 6 kwietnia 1945 roku z Andrzejem Wakarem, swoim kolegą z gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie. Juliusz podobnie jak Wakar zatrudnił się w biurze pełnomocnika rządu na Okręg Mazurski. 9 maja przyjechali do Olsztyna  Teofila i Stanisław. Latem 1946 roku Tadeusz po wielu poszukiwaniach odnalazł bliskich w Olsztynie. Wtedy to po raz pierwszy pisarz przybył do naszego miasta. W tamte letnie dni 1946 roku na pamiątkę szczęśliwego połączenia rodziny Borowskich zostało zrobione to zdjęcie w Olsztynie: Tadeusz z matką. Obok, w pewnym oddaleniu Juliusz. Zdjęcie prawdopodobnie zrobił ojciec, Stanisław. Borowski  między 1946 a 1951 wielokrotnie bywał w mieszkaniu rodziców i brata na ulicy Pocztowej (obecnie 22 stycznia).  Pomieszkiwał u nich po parę tygodni. Zastanawiam się jaką drogą tam trafiał. Czy Tadeusz kończył podróż pociągiem z Warszawy na Dworcu Zachodnim, jechał tramwajem ulicą Grunwaldzką, wysiadał przy Wysokiej Bramie i dalej szedł piechotą w kierunku poczty? Czy może drogą przy zamku? Co myślał o naszym mieście, gdy widział je po raz pierwszy z okien pociągu? Ostatni raz u rodziców był prawdopodobnie – jak twierdził Andrzej Wakar –  30 czerwca 1951 roku. 1 lipca znalazł się w szpitalu, 3 lipca zmarł. Rodzice nie wierzyli w wersję o samobójczej śmierci syna. Nie znajdowali motywów. A i okoliczności wydawały  im się niejasne. —Nie zostawił listu pożegnalnego — mówili. — Gdyby chciał się otruć odkręciłby wszystkie palniki a nie jeden… Śledzili wszystkie publikacje o nim i prostowali wszelkie nieścisłości, które tam znajdowali. Pani Teofila z dumą podkreślała, że jej rodzina (wszak była z domu Karpińska) wywodziła się rodziny ziemiańskiej. Urodziła się już w Żytomierzu, kiedy wspomnienie o rodzinnym dworze było „zamierzchłą przeszłością” —  jak pisał Wakar   o Borowskiej. W 1918 roku Borowskich odwiedził w Żytomierzu Tadeusz Hołówko, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, współorganizator Polskiej Organizacji Wojskowej. Po pokoju ryskim Żytomierz znalazł się poza granicami II Rzeczypospolitej. W 1926 roku za przynależność do POW aresztowano Stanisława Borowskiego, a w 1930 roku jego żonę. Dzieci przygarnęli dobrzy ludzie. W archiwum Borowskich znajduje się list, który  w lutym 1946 roku Tadeusz napisał z Monachium do znajomej. Coś w rodzaju szkicu autobiograficznego. Podsumowuje w nim tragiczne koleje losu rodziców.  Pisze Borowski :„Na dobry ład nigdy nie miałem życia rodzinnego, bo albo Ojciec siedział pod Murmańskiem, albo Matka była na Syberii, albo ja byłem w internacie, na prywatce  czy w obozie (…) że widziałem śmierć miliona ludzi, dosłownie a nie metaforycznie”. Czytam rocznicowe publikacje o nim trochę ich oczami. I jakbym widział irytującą się panią Teofilę, która czyta znów, że posłała synów do „franciszkańskiego internatu”. Nie do franciszkańskiego tylko kresowego. Warszawa była siedzibą Towarzystwa Pomocy Dzieciom i Młodzieży Polskiej z Kresów. A VII Internat Kresowy im. Marszałka Piłsudskiego mieścił się w dawnym klasztorze  franciszkanów. Borowski płacił za pobyt synów w internacie 50 złotych za rok szkolny. Pani Teofila trzymała te wszystkie dowody wpłaty. Trafiły do Biblioteki Narodowej. Podobnie jak list potwierdzający fakt, że Teofila Borowska przechowała w czasie okupacji żydowskie dziecko — Jerzyka Szulca —  wnuka Hersza Szulca — znanego filantropa i restauratora, właściciela restauracji „Riwera” na rogu Karmelickiej i Nowowlipek. Jerzyk  po wojnie wyjechał z Polski.

13 komentarzy »

  1. bardzo malo wiem o Borowskim- cos ze szkoly sredniej- ale potem nic juz nie czytalem, co nalezaloby przeczytac – moze podczas wakacyjnego leniuchowania? co Pan poleca?

    Komentarz by Dyl S. — 11 lipca 2011 @ 8:53

  2. Warto przeczytać artykuł w ostatnim Tygodniku Powszechnym, rzetelny i obiektywny.To może ułatwi wybór tytułu do przeczytania.

    Komentarz by Maria — 11 lipca 2011 @ 18:39

  3. Polecam opowiadania Tadeusza Borowskiego z tomu „Pożegnanie z Marią”.
    Wciąż mnie wzrusza nowelka „Portret przyjaciela” o Andrzeju Trzebińskim.
    Do pierwszej lektury najlepsze jest moim zdaniem wydanie „Utworów wybranych” Borowskiego pod egidą Biblioteki Narodowej. Z bogatymi przypisami.
    Owocnej lektury życzę

    Komentarz by Marek — 11 lipca 2011 @ 21:15

  4. dziekuje za polecenia – wykorzystam czas urlopu rowniez na czytanie – milych wakacji!!!

    Komentarz by Dyl S. — 12 lipca 2011 @ 14:46

  5. jak sie nie mylę to tadeusz ma na sobie niezniszczalną kurtkę m43, taką samą jaką nosił maciek chełmicki

    Komentarz by Radek — 28 sierpnia 2011 @ 19:23

  6. I think that what you said was very logical. But, think on this, what if you typed a catchier post title?
    I mean, I don’t wish to tell you how to run your blog, however suppose you added a title that
    grabbed folk’s attention? I mean Tadziunio « Widok
    z okna is a little vanilla. You ought to look at Yahoo’s front page and
    note how they create post titles to get viewers to click.
    You might add a video or a related pic or
    two to grab readers interested about what you’ve
    got to say. In my opinion, it could bring your blog a little bit more
    interesting.

    Komentarz by breaking news uk — 7 maja 2017 @ 9:13

  7. Thank you, I have just been searching for information approximately this topic for ages and yours is the best I’ve discovered so far.
    But, what concerning the conclusion? Are you positive
    in regards to the source?

    Komentarz by terra preta em curitiba — 11 października 2017 @ 0:30

  8. Eu acho que o admin deste página web é na verdade trabalhando duro em apoio do dele site , desde aqui todas as informações é qualidade com base material.

    Komentarz by Mudanças Residenciais Curitiba — 11 października 2017 @ 15:52

  9. Great goods from you, man. I’ve understand your stuff previous
    to and you are just too fantastic. I really
    like what you’ve acquired here, certainly like what you’re stating and the way in which you
    say it. You make it enjoyable and you still take care of to keep it wise.

    I can not wait to read far more from you.
    This is actually a great web site.

    Komentarz by cloupor gt 80w — 7 listopada 2017 @ 19:44

  10. If some one wants expert view regarding running a blog afterward i recommend
    him/her to visit this website, Keep up the pleasant
    work.

    Komentarz by Friv 8 | Friv 8 Games - Plays Friv 8 Games Online — 7 listopada 2017 @ 19:56

  11. excellent issues altogether, you just received a logo new reader.
    What might you suggest in regards to your post that you
    made a few days ago? Any positive?

    Komentarz by atomizers for mods — 7 listopada 2017 @ 20:33

  12. What’s up, I would like to subscribe for this website
    to get newest updates, so where can i do it please help out.

    Komentarz by Harley — 7 listopada 2017 @ 20:37

  13. Quando eu originalmente comentou eu parecem ter cliquei no o – notificar-me quando novos comentários forem adicionados-checkbox e agora sempre
    que um comentário é adicionado Receber
    4 e-mails com o mesmo comentário. Existe meios você
    pode me remover esse serviço? Apreciá-lo !

    Komentarz by transportadoras portugal reino unido — 26 kwietnia 2018 @ 20:55

RSS feed for comments on this post. TrackBack URL

Leave a comment

Blog Marka Barańskiego

Powered by WordPress
Designed by Edytor Sp z o.o.